Anasayfa

ETIYOPYA DEĞERLENDİRME RAPORU
22-08-2009

DEĞERLENDİRME RAPORU

 

 

 

1-YATIRIMCILARIN KARŞILAŞTIĞI PROBLEMLER

 

A-Mevcut Mevzuat ve Düzenlemelerdeki Problemler, Mevzuattaki Eksiklikler

 

Etiyopya’da kambiyo mevzuatı ile  döviz  ve dövizle ilgili işlemlere ciddi sınırlamalar ve sıkı kontroller getirilmiştir. Bu uygulama ile döviz karaborsasının  önüne geçilmeye çalışılmış, ancak resmi kurla  karaborsadaki kur farkı giderilememiştir. Mevcut uygulama, döviz karaborsası ile dövizin yurt dışına kaçışını önleyememiş ve ülkede döviz sıkıntısının daha da ağırlaşmasına  neden olmuştur. Yurt dışına 3000 dolardan fazla döviz çıkarılmasına izin verilmemektedir.  Daha liberal ve kontrollü bir kambiyo mevzuatı yatırımcıları  ve  ihracatçılarımızı rahatlatacak ve ekonomik ve ticari ilişkilerin daha hızlı gelişmesine katkıda bulunacaktır.  

 

B-Uygulamadaki Problemler

 

a) Döviz kıtlığı nedeniyle  hammadde, aramalı  ve yedek parça ithalatında  sorun yaşanmaktadır. 

b) İthalatta alınan gümrük vergisi, kdv ve diğer vergiler çok yüksektir. Malın türüne göre değişmekle birlikte %35 e kadar gümrük vergisi, %15 kdv  ve  %10 ile %100 arasında  tüketim vergisi (excise tax) alınmaktadır.

c) Gümrük vergisinde gelir kaybını önlemek için satıcının düzenlediği fatura değeri dikkate alınmamakta, her bir kalem mal için belirlenen minimum birim fiyat  veye referans birim fiyat uygulaması yapılmaktadır. Bu uygulama, ödenmesi gerekenden fazla gümrük ve diğer vergilerin ödenmesine yol açabilmekte, sonuç  olarak işadamlarımız mağdur olabilmektedir.

d) Referans fiyat veya minimum fiyat uygulaması  malların menşeine göre farklılık arzetmektedir. Örnek: Çin malı bir kahve değirmenin fiyatı, aynı kapasiteli türk malı kahve değirmeninin fiyatının üçte biri kadar kabul edilip  bütün vergiler bu değer üzerinden alınmakta ve böylece haksız rekabete neden olunmaktadır.

e) İmalatçı elde ettiği ihraç gelirini 28 gün içinde  ihtiyaç duyduğu hammade,  ara malı veya yedek parça temini için L/C açarak kullanmak zorundadır. Aksi halde dövizi yerli paraya çevrilmektedir.  Yani yerli para cinsinden ikinci bir hesap açılmakta ve döviz hesabındaki döviz mahalli paraya çevrilip bu ikinci hesaba aktarılmaktadır.

f) İthalatçının bankası, L/C açıldığı tarihteki kur ile yüklemenin yapıldığı tarihteki kur arasındaki farkı ithalatçıdan istemektedir. Bu farkın ödenmemesi halinde banka, gelen konteynerdeki malı satıp bu farkı almakta, geriye kalan parayı L/C yi açan firmaya vermektedir. Sonuç olarak ithalatçılar mağdur olmaktadırlar.

g) İki ülke arsında bankacılık alanında işbirliği anlaşması olmadığı için Etiyopya’da iş alan bir Türk firmasının bu ülke için talep ettiği teminat mektubu bankalarımız tarafından verilememektedir. Aynı şekilde  firmalarımızın Etiyopyalı firmalardan aldığı teminat mektupları Türkiyede kabul edilmemektedir. Bu durum, ekonomik ve ticari ilişkilerin               gelişmesini olumsuz etkilemektedir. Sorunun çözümü için bankacılık alanında işbirliği anlaşması imzalanması gerekmektedir.  

 h) Döviz kıtlığı nedeniyle firmalarımız ithal lisansı almakta zorlanmaktadırlar.

 

   

      C-  Sektör Kısıtlamaları, Yabancıların Bazı Sektörlere Girişlerinin Engellenmesi

 

       a)Yabancıların   yapamayacağı işler (sadece yerli yatırımcılar için ayrılmış alanlar): Toptan ve perakende ticaret (petrol, petrol ürünleri hariç), komisyonculuk,  ithalat (LPG,zift ve ihraç edilen malların üretiminde kullanılan girdilerin ithalatı hariç), yabancı yatırımcı tarafından yetiştirilmeyen canlı havvanlar  ile bu hayvanların pazardan satın alınmış derileri, bakliyat, yağlı   tohum, çat (bir çeşit uyuşturucu) ve ham kahve ihracatı. İnşaat (I. sınıf inşaat şirketleri hariç). Kabuk bağlama  seviyesine kadar deri tabaklama. Otel (yıldızlı oteller hariç), pansiyon, çayhane, cafe, bar, gece kulübü, restorant işletmeciliği (uluslararası ve özel restorantlar hariç). Seyahat acentaları ve bilet satış hizmetleri. Araba  kiralama ve taksi ile taşıma hizmetleri. Karayolu ve suyolu ile ticari taşıma hizmetleri. Mahalli pazar için ekmek  fırını ve pastane ürünleri üretimi. Değirmencilik. Konfeksiyon fabrikaları hariç terzi hizmeti, berber dükkanı, güzellik salonu ve  demirci atölyesi faaliyeti. Bina onarımı ve araba tamiri. Kereste kesme  ve biçme (hızar işlemeciliği) faaliyeti. Gümrük komiyonculuğu hizmeti. Müze, tiyatro ve sinema salonu işletmeciliği. Matbaacılık.

 

b)Yukarıdaki paragrafta sayılan işlere ilaveten aşağıdaki faaliyetler de  sadece Etiyopya vatandaşlarına açıktır: Bankacılık ve sigortacılık, mikro  kredi ve tasarruf hizmetleri. Seyahat  ve denizyolu taşımacılığı acenta  hizmetleri. Radyo ve televizyon yayın   hizmetleri. 20 yolcuya kadar taşıma kapasiteli uçakla hava yolu taşımacılığı hizmetleri.

        

 

      D- Yabancı Firmalarla Yerli Firmalar Arasında Ayrım Yapılması       

 

      a)Yerli firmalar her zaman yabancı firmadan bir adım öndedir. İhtilaf halinde yerli firmalar daha avantajlıdır.

      b)Yabancı firmalar ülke içinde üretmedikleri herhangi bir malın ülkede  ticaretini yapamaz. Ancak ülke içinde  ürettikleri malın ticaretini yapabilirler.

 

E- Türkiyeden Personel Getirildiğinde Yaşanan Sıkıntılar

 

Yabancı personel çalıştıran firmalar ciddi bir sorunla karşılaşmamaktadırlar. Ancak son zamanlarda çalışma belgesi ve oturum izni alabilmek için şartlar ağırlaştırılmakta ve uygulama zorlaştırılmaktadır. Çalışma izni almak için başvuran yabancı işçilerden yeterlilik belgesi istenmektedir. (Diploma veya bonservis gibi)

.

 

    

 

 

      F- İhalelerde Şeffaflık

 

 

      a)İhalelerde Mevzuata harfiyen uyulmakta, şekil şartlarına çok dikkat edilmektedir. Uluslararası finansman kaynaklarının kullanıldığı ihaleler genellikle şeffaftır.

      b)Bütçe kaynaklarından finanse edilen ihalelerde ise şeffaf olunduğu izlenimi edinilmektedir. Bu konuda bu güne kadar basına yansımış herhangi bir usulsuzlük duyulmamıştır

   

 

     G-Gümrükte Yaşanan Sıkıntılar

 

     a)Cibuti limanına gelen konteynerin gümrükten çekilmesi için tanınan süre eskiden 20 gündü, şimdi bu süre 8 güne düşürülmüştür. Limana gelen konteyneri 8 gün içinde gümrükten çekmek mümkün olmadığı için hemen hemen bütün firmalar 9. günden itibaren günlük 20 dolar demoraj (bekleme ücreti) ödemektedirler.

     b)Etiyopya Deniz Yolları  Taşıma Şirketi “Etiyopya Shipping Lines” ile taşınan bir konteyner için 3700.- dolar ücret, 10000.- Etiyopya Birr’ı depozit alınmaktadır. Etiyopya Deniz Yollarının dışında bir şirketin taşıdığı konteyner için 2000.- dolar ücret, 8000.- dolar depozit ödenmektedir. Bu 8000.- dolar depozit 6 ay sonra firmalarımıza Birr olarak geri ödenebilmektedir. Bu uygulama, depozitin geç ödenmesinden ve doların resmi kuru ile  karaborsa kuru arasındaki farkından dolayı firmalarımızın mağduriyetine yol açmaktadır. Konteynerin Etiyopya Deniz Yolları ile taşınması halinde ise,  başka taşıma şirketlerine yapılan ödemeden 1700.- dolar daha fazla ücret ödeme sözkonusu olmaktadır. Cibuti Addis Ababa arası bir konteynerin taşıma ücreti yaklaşık 2000.- dolardır.

      c)Cibuti limanında bir konteyner için liman masraflarının 300.- dolar olduğu belirtilmektedir. Ancak uygulamada tahsil edilen para 600 ile 700  dolar arasındadır. Böylece bir konteynerin taşıma ücreti toplam 6400.- dolar olmaktadır. Yüksek taşıma maliyeti, ihracatçılarımızın ve yatırımcımızın rekabet gücünü zayıflatmakta ve  pazar payını artırmada veya korumada zorlamaktadır.

      d)Sık olmamakla birlikte firmalarımızın Addis Ababa gümrüğünde zaman zaman 3 aya kadar bekletildiği ifade edilmektedir.  

 

      H- Fikri Sınai Haklar Konusunda Yaşanan Sıkıntılar (Marka, Patent ..)

      

      Marka ve patent konusunda sıkıntıların yaşandığı gözlenmektedir. Basında çıkan haberlere göre, piyasaya arzedilmiş taklit veya sahte marka ürün sayısı 1800 civarındadır. Etiyopya’nın, Dünya Fikri Mülkiyet Organizasyonuna üye olmasına rağmen hukuki olarak sorunun çözümü de mümkün gözükmemektedir.

 

      İ- Gelir Transferi, Finansal İşlemlerdeki Kolaylık Ya Da Zorluk

 

     Mevzuata göre, karın, kar payının, teknoloji  transferi veya yönetimle  ilgili ödemelerin,bir işletmenin tasfiyesi veya satışından elde edilen gelirin, bir işletmenin mülkiyetinin bir bölümünün veya hisselerin yerli yatırımcıya transferinden veya satılmasından elde edilen gelirlerin, yabancı yatırımcıya ödenen tazminatların, bir işletmede istihdam edilen yabancılara ödenen ücretler ve diğer ödemeler ile dış borçların geri ödemelerinin  havale edildiği tarihteki cari kur üzerinden döviz olarak transferi  serbesttir. Ancak, karın dövize çevrilmesinde döviz kıtlığı nedeniyle sorunlar yaşanmaktadır. Finansal işlemlerde döviz kıtlığının dışında herhangi bir ciddi sorun yaşanmamaktadır. Özellikle L/C ile ilgili işlemler sorunsuz (kur farkından kaynaklanan sorunlar hariç) bir şekilde yürütülmektedir. Etiyopya’da en gelişmiş sektörlerin  bankacılık ve sigortacılık sektörleri olduğunu ifade edebiliriz.

 

 

           

     

    J- Altyapı Eksikliği (Enerji, Ulaştırma .. vs.)

 

     a)Bu ülkede ciddi bir enerji problemi yaşanmaktadır. Fabrikalar yaklaşık 4 aydan beri elektrik kesintisi nedeniyle üretimi durdurmuşlardır.

     b)Denize kıyısı olmadığı için Cibuti limanından yararlanılmaktadır. Bu durum teslimde gecikmelere ve nakliye maliyetinde artışlara yol açmaktadır.Ülkede demir yolu olmadığı için taşımacılık kara yolu ile yapılmaktadır. Mevcut kara yollarını geliştirme veya yeni kara yolları inşa etme konusunda çalışmalar devam etmektedir. Addis Ababa ile Cibuti arasında bir adet demiryolu hattı vardır. Bu hat standart dışı olduğu için işletilememektedir. Sornun çözümü için proje çalışmaları devam etmektedir.

     c)Telekomünikasyon altyapısı çok yetersizdir. Telefon ve internet hizmetleri çok pahalıdır.

 

2- TÜRK FİRMALARININ YATIRIMLARININ ARTTIRILMASI İÇİN YAPILMASI         GEREKENLER

 

     a)Karşılıklı işadamlarının veya işadamı gruplarının ziyaretleri artırılmalıdır.

     b)Her iki ülkenin işadamlarını biraraya  getirerek, işbirliği alanları konusunda toplantılar, seminerler düzenlenmelidir.

     c)İki ülke firmalarını eşleştirme programları organize edilmelidir.

     d)İki ülkenin ticaret ve sanayi odaları arasında daha yakın işbirliği yapılmalıdır.

     e)Her iki ülkede faaliyet gösteren fuar firmaları arasında işbirliği yapılmalı, fuar organizasyonlarında sözkonusu firmalar birbirlerine destek vererek, fuarlara daha fazla katılım sağlanmalıdır.

     f)Etiyopyanın yatırımcılarımıza sunduğu fırsatlar ile firmalarımızın sahip olduğu özellikle teknolojik imkanları tanıtmaya yönelik  karşılıklı resmi ziyaretler ve toplantılar sektör bazında gerçekleştirilmelidir.

     g)Türk-Etiyopya İş Konseyi aktif hale getirilmelidir. İş Konseyinin belirli bir program çerçevesinde çalışmaya başlaması arzu edilmektedir. Ancak bugüne kadar özellikle Etiyopya tarafının yavaş hareket etmesi nedeniyle İş Konseyi çalışmalarına başlayamamıştır. İş Konseyinin bir an evvel aktif hale gelmesi için  Büyükelçiliğimiz gayret sarfetmektedir.

 

 

3- İÇİNDE BULUNDUĞUMUZ ŞARTLARDA ÖNE ÇIKAN SEKTÖRLER

 

     a)Tarım,  tarıma dayalı sanayiler ve gıda

     b)Tarım alet ve makineleri             

     c)Gıda üreten makineler ve ekipmanlar

     d)Tekstil, konfeksiyon,  içgiyim, çorap, ayakkabı ve terlik üretimi

     e)İnşaat, inşaat malzemeleri ve ekipmanları üretimi

     f)Mobilya ve dekorasyon

     g)Ev aletleri, mutfak eşyaları üretimi

     h)Otel  ve lokanta işletmeciliği

     ı)Elektrik malzemeleri üretimi

     i)Elektronik üretimi

     j)Demir –çelik üretimi

    k)Plastik ürünler üretimi

     l)Kağıt ve karton üretim

 

 

4- TÜRK YATIRIMCILARI İÇİN ETİYOPYA PAZARININ AVANTAJLARI 

                

     Türk yatırımcılarından ziyade bütün yatırımcılar için Etiyopya pazarının avantajlarından bahsetmek daha doğru olur. Etiyopya’nın  yatırımcılara sağladığı avantajlar:

 

     a)Yatırımcının ithal ettiği makine ve ekipmanlar, inşaat malzemeleri gibi tüm sermaye mallarının, ithal edilen sermaye mallarının değerinin %15 ine kadar yedek parçanın %100  gümrük ve diğer vergilerden muaf olması,

     b)İhraç edilen tüm malların satış ve tüketim vergilerinden muaf tutulması,

     c)Yeni bir imalat, tarıma dayalı sanayiler ve zirai üretim  konularında faaliyet gösteren  yatırımcılar, yatırım yapılan bölgeye, ihracat miktarına ve yatırım konusuna bağlı olarak 2 yıldan 7 yıla kadar gelir vergisinden muaftır.

     d)Vergiden muaf tutuldukları dönemde zarar eden işletmeler, muafiyet döneminin sona erdiği tarihten itibaren tanınan vergi muafiyeti döneminin yarısı kadar bir süre için zararlarını ileriye taşıyabilirler. Örnek: tanınan vergi muafiyetinin  5 yıl olması halinde, 5. Yılın bittiği tarihten itibaren  zararı ileri taşıma süresi 2.5 yıldır. Bu durumda tanınan vergi muafiyeti 7.5 yıla çıkmaktadır.

     e)Ucuz arsa temini,     

     f)Yatırım tutarının %70 ine kadar düşük faizli (%7-%14 arası, ortalama%10.5) ve uzun             vadeli kredi sağlanması,

     g)Elde edilen karın yurt dışına transferi,

     h)Ucuz  ve eğitilebilir iş gücü, ucuz enerji ve ucuz hammadde,

     ı)Afrika birliği üyesi diğer ülkelerin pazarlarına yakınlık,

     i)Etiyopyanın da  dahil olduğu 20 üyeli Doğu ve Güney Afrika     Ülkeleri  Ortak Pazarı (COMESA)  üyesi ülkeler arasındaki ticarette %10 gümrük indirimi uygulanması,

     j)Etiyopya ile  Sudan arasında imzalanan Tercihli Ticaret Anlaşması nedeniyle bu iki ülke arasındaki ticarette gümrük vergisi oranının sıfır olması,   

     k)Diğer Afrika ülkelerine göre Etiyopya’da güvenlik ve istikrarın çok yüksek seviyede sağlanmış olması. Politik ve  ekonomik istikrar bakımından  Etiyopya, Afrika ülkeleri arasında en iyi durumda olan bir ülkedir.

     l)Etiyopyanın çok verimli topraklara, her türlü tarım ürünlerinin yetiştirilmesine çok uygun bir iklime ve  kullanılmamış doğal kaynaklara sahip olması,

     m)Özelleştirme programında geniş fırsatlar sunulması,

     n)COMESA ülkelerinin toplam nüfusunun yaklaşık 400 milyona ulaşması,

     o)Afrikanın Büyümesi ve Fırsatlar Kanununa (AGOA) İlişkin ABD Programına göre, Etiyopya’da üretilen malların ABD pazarına gümrüksüz ve kotasız girebilmesi,

     ö)Genelleştirilmiş Tercihler Sistemine (GSP) göre, Etiyopya’da üretilmiş cok sayıda ürünün Avrupa Birliği üyesi ülkelerin çoğunda olduğu gibi Japonya’da, Avusturya’da, Finlandiya’da, İşveç’te, Norveç’te, İşviçre’de, Kanada’da ve ABD’de tercihli gümrük vergisine tabi tutulması, 

     p)Avrupa Birliğinin “Silahlardan Başka Herşey” girişiminin, silahlar hariç Etiyopya’nın ihraç mallarına imtiyazlı giriş sağlaması,

     r)Etiyopya’nın, Çok Taraflı Yatırım Garanti Ajansına (MIGA) üye olması (bu Ajans üye ülkelerde yatırım yapan şirketlerin ticari olmayan risklerine karşı garanti verir),

     s)Etiyopya’nın, Devletler ve Diğer Devletlerin Vatandaşları Arasında Yatırım Anlaşmazlıklarının Çözümü için Uluslararası Merkeze (ICSID) üye olması ve

     ş)Etiyopya’nın Dünya Fikri Mülkiyet Organizasyonuna üye olmasıdır.

 

       Diğer ülkelerin yatırımcılarına göre nispi olarak avantajlı olduğumuz hususlar var,

dezavantajlı oldugumuz hususlar  var.

 

       Türk yatırımcılarının avantajları: Etiyopya ‘da  Türklere ve dolayısıyla Türk              işadamlarına yönelik genel bir sempati vardır. İş adamlarımızın sahip olduğu makine ve ekipmanlar, Avrupa ve diğer gelişmiş ülkelerin makine ve ekipmanlarına göre daha ucuz ve kalitelidir. Bu ülkenin piyasasında Türk malı iyi bir  imaja sahiptir. Tekstil gibi bazı sektörlerde sahip olduğumuz bilgi, tecrübe ve teknolojinin seviyesi, işadamlarımızı pek çok ülkenin işadamlarına göre  daha avantajlı hale getirmektedir. Bu çerçevede, yeterli teknik donanıma ve bilgi birikimine sahip işadamlarımız, mühendislerimiz ve teknisyenlerimiz bu ülkenin tekstil fabrikalarını rehabilite etmeye yönelik çalışmaları başlatmış bulunmaktadırlar. Karşılıklı olarak iki ülke yatırımcılarını teşvik eden ve koruyan anlaşmalar imzalanmış bulunmaktadır. 16 Kasım 2000 tarihinde Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşması, 2 Mart 2005 tarihinde Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi Anlaşması imzalanmıştır.

 

       Türk yatırımcıların dezavantajları: Gerek yatırım gerekse ihracat sırasında rakip ülkelerin firmalarının sahip oldukları finansman ve teşviklere bizim iş adamlarımız sahip değildir. Örnek: Çin ve Hindistan  bu ülkedeki firmalarına neredeyse sınırsız finasman desteği vermektedir. Türk firmaları ise teminat mektubu almakta veya bulmakta zorlanmaktadırlar. Açılan ihalelerde Çin ve Hint firmalarının vermiş oldukları çok düşük teklifler karşısında firmalarımızın bu ülkelerin firmaları  ile yarışmaları hemen hemen imkansızdır.